BİLİRKİŞİLİK KONUSUNDA UYGULAMADA YAŞANAN PROBLEMLER, SEBEPLERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİNİN BELİRLENMESİ
İNCELEMENİN KONUSU:
Adlî ve idarî yargıda bilirkişilik kurumunun işleyişindeki aksaklıklar, buna yol açan sebeplerin irdelenerek sağlıklı bir bilirkişilik sisteminin kurulmasına yönelik önerilerin belirlenmesidir.
İNCELEME KONUSUNDA ELDE EDİLEN İLK BULGULAR:
Adlî ve idarî yargıdaki bilirkişilik müessesesinin işleyişi, sorunlar ve sebepleri ile çözüme yönelik öneriler hakkında İç Denetim Birimi Başkanlığımızca yürütülen ön incelemede konu hakkında belirlenen bazı temel aksaklıklar ile çözüm önerileri başlıklar hâlinde aşağıda sunulmuştur.
Dile getirilen temel aksaklıklar olarak;
‘
1- Hukukî konularda bilirkişi dinlenemeyeceği yolundaki mevzuat hükmüne karşın; iş yoğunluğu, belli hukukî konuların ihtisas gerektirdiği yada temyiz mahkemelerinin içtihatları gerekçe gösterilerek mahalli mahkemelerce yersiz bilirkişi incelemelerine başvurulduğu,
2- Bilirkişinin seçilmesi ve atanmasına dair hukuk ve ceza usul yasalarında öngörülen düzenlemelerden farklı olarak, uygulamada tarafların bilirkişi seçimi hususunda uzlaşıp uzlaşmadıklarına bakılmaksızın hâkim tarafından resen bilirkişi atandığı, bu hususta hâkimi bağlayıcı herhangi bir kuralın tatbik olunmadığı,
3- Hâkimlerin benzer davalarda genellikle belirli şahısları bilirkişi olarak tayin ettikleri, bu durum neticesinde aynı bilirkişilere gönderilen dosya sayısındaki birikim sebebiyle raporların zamanında hazırlanıp sunulamadığı, bunun da yargıda gecikmelere yol açtığı, uygulamaya gerekçe olarak denenip ehil olduğu belirlenmiş kişilerden istifade amacıyla aynı bilirkişilerin tercih edildiğinin gösterildiği,
4- Hukuk mahkemelerince ve idarî yargıda görülen davalarda bilirkişilik yapacak kimselere dair herhangi bir resmî bilirkişi listesinin oluşturulmadığı, bilirkişilerin hangi usul ve esaslar çerçevesinde görevlendirileceği konusunda düzenleme yapılmadığı,
5- Ceza mahkemelerinde görevlendirilmek üzere, il adlî yargı adalet komisyonlarınca her yıl için düzenlenen bilirkişi listelerinin yeterince inceleme ve eleme yapılmaksızın şekli denetimle oluşturulduğu, bunun sonucunda listede yer alan şahısların bilirkişiliğin gerektirdiği meslekî ehliyet ve tecrübeden yoksun bulundukları,
6- Ankara, İstanbul, İzmir vb. gibi özellikle iş yoğunluğu yüksek bulunan adliyelerde bilirkişi seçiminin mahkeme kalemlerinin inisiyatifine geçtiği, bu nedenle bilirkişilerin işin ehli ve deneyimli kimseler arasından değil mahkeme kalem personeli ile yakınlık veya tanışıklığı bulunan ehliyetsiz kişiler arasından atandığı yönündeki kanaatin sıkça dile getirildiği,
7- Bilirkişilerin görevlerini icra ederken işledikleri iddia olunan suçlarla ilgili olarak herhangi bir sicil kaydının tutulmadığı, dolayısıyla bilirkişilik görevini suiistimalden yahut bilirkişiliğe mani teşkil eden birçok farklı suçlardan yargılanan kişilerin bilirkişilik yapmaya devam ettikleri, bu hususta tam bir başıboşluk yaşandığı,
Hususları ifade edilmiştir.
KONU HAKKINDAKİ ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
Çözüm önerileri olarak ise;
1- Bilirkişinin atanmasına ilişkin sorunların ortadan kaldırılmasına yönelik olarak “bilirkişi atamalarının” oluşturulacak merkezi bir büro tarafından yaptırılması, bu konuda mahkeme hâkiminin veya kalemin inisiyatif kullanmasının engellenmesi,
2- konusundaki Bilirkişilik müessesesi konusunda, hâkim ve savcılardan, üniversitelerin hukuk fakültesi öğretim üyeleri, meslek odaları temsilcileri ile yüksek yargı (Yargıtay ve Danıştay) temsilcilerinden oluşacak düzenleyici bir üst kurulun teşkil edilmesinin zorunluluk arz ettiği, anılan kurulun; bilirkişiliğin temel esasları ile etik kurallarının, hangi tür dava ve konularda bilirkişi incelemesine başvurulabileceğine ilişkin kriterlerin belirlenmesi, bilirkişi listelerinin oluşturulması, farklı mesleklerden bilirkişilik yapmak isteyenlere formasyon ve sertifika eğitimleri ile belge verilmesi, bilirkişilerin disiplin yönünden sicillerinin takibi ile herhangi bir suça karışmaları durumunda bilirkişilikten geçici veya daimi olarak men edilmesi de dahil pek çok yaptırımları uygulaması ve bu alanda başıboş bir görüntü veren bilirkişilik kurumunun saygınlığını temin gibi görev ve yetkilerle donatılmasının uygun olacağı,
3- Başta ceza mahkemelerinde olmak üzere; bazı Batı Avrupa ülkelerindekine benzer şekilde özellikle ceza ve hukuk alanında ihtisas mahkemeleri nezdinde ihtiyaca göre bankacılık, maliye ve mühendislik vb. uzmanlık alanlarında resmî bilirkişilik yapacak kamu görevlilerinin atanması ve çalıştırılmasının uygun olacağı, bu sayede bilirkişilik kurumunun tarafsızlık ve güvenilirliğinin daha kolay sağlanabileceği, daimî personel çalıştırılmasının maliyetli olacağının düşünülmesi hâlinde kamu kurumlarında çalışan personelden bu hususta istifade edilebileceği,
İfade edilmiştir.
Yukarıdaki örnek kabilinden değinilen temel sorunlar ve çözüm önerileri de dahil olmak üzere, bu hususta uygulamada tarafınızdan tespit olunan aksaklıkların, yolsuzluk ve hatalı uygulama örnekleri de zikredilmek suretiyle aşağıda belirtilen elektronik posta adreslerine gönderilerek paylaşılması, aynı şekilde sorunların ortadan kaldırılması ve bilirkişilik kurumunun sağlıklı çalışabilmesine imkan verecek çözüm önerilerine de işaret edilmesinin yargıya olan güvenin artmasında yararlı olacağı değerlendirilmektedir.
Hassasiyetiniz ve işbirliğiniz için teşekkür eder, konuyu bilgilerinize sunarız.
ADALET BAKANLIĞI İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI
Kurumsal Hat : 0312 204 10 32 ve 0 506 889 88 67
İNCELEMEYİ YÜRÜTEN BAKANLIK İÇ DENETÇİLERİ
S. A.ALPEREN : 0 507 343 44 10 e-mail : Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
İ.DEMİRTAŞ : 0 506 487 14 15 e-mail : Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
